پنج شنبه ٢٤ آبان ١٣٩٧
صفحه اصلی > خبر 
اخبار > کارآفرینی با دغدغه حل‌وفصل مسائل اجتماعی


  چاپ        ارسال به دوست

کارآفرینی با دغدغه حل‌وفصل مسائل اجتماعی

برای آن‌ها که سودای راه‌اندازی کسب‌وکار خودشان را دارند، این‌که بدانند از همان ابتدا می‌توانند روی شالوده‌ای اولین خشت‌های کسب‌وکارشان را بنا کنند که سود و بازده آن نه‌تنها منجر به اشتغال و ثروت‌آفرینی، بلکه فراتر از آن حل مسائل و دغدغه‌های اجتماعی شود، می‌تواند جذابیتی دوچندان و انگیزه‌ای مضاعف برای دنبال کردن ایده‌هایشان باشد.

پایگاه اطلاع‌رسانی بنیاد ملی نخبگان: کسب‌وکار و کارآفرینی با پیوست اجتماعی، فراتر از پیوست حتی، کسب‌وکار و نوآوری با بنیان‌های اجتماعی به جای رویکرد اقتصادی چه طعمی دارد؟ شاید برای آن‌ها که سودای راه‌اندازی کسب‌وکار خودشان را دارند، این‌که بدانند از همان ابتدا می‌توانند روی شالوده‌ای اولین خشت‌های کسب‌وکارشان را بنا کنند که سود و بازده آن نه‌تنها منجر به اشتغال و ثروت‌آفرینی، بلکه فراتر از آن حل مسائل و دغدغه‌های اجتماعی شود، می‌تواند جذابیتی دوچندان و انگیزه‌ای مضاعف برای دنبال کردن ایده‌هایشان باشد. گروه نوآوری و کسب‌وکارهای اجتماعی پژوهشکده سیاست‌گذاری علم، صنعت و فنا‌وری دانشگاه شریف جایی است که می‌توان با پارادایم‌های نوین کارآفرینی آشنا شد. گروهی مرکب از دانشجویان و نخبگانی که برای جا انداختن رویکردهای اجتماعی در حوزه کسب‌وکار و کارآفرینی برنامه‌های زیادی دارند و می‌گویند این پارادایم جدید که عمر ورودش به ایران زیاد نیست، باید تبدیل به گفتمانی شود که فراتر از پیوست‌های اجتماعی کسب‌وکارها، مسائل و دغدغه‌های کلان اجتماعی را حل کند .‌هامون طهماسبی یکی از اعضای این گروه است. او مدال طلای المپیاد دانش‌آموزی شیمی را دارد، در دانشگاه صنعتی شریف MBA خوانده و از ابتدای مهر سر کلاس‌های دکترای مدیریت می‌نشیند. طهماسبی که دبیر مرکز توسعه پایدار پژوهشکده نیز هست، اعتقاد دارد برای نهادینه کردن کارآفرینی اجتماعی راه درازی در پیش است، اما با کارهایی که در این پژوهشکده شروع شده است، افق راه روشن است.

بگذارید از فعالیت‌های خود پژوهشکده شروع کنیم؛ این‌جا به‌طور مشخص چه کارهایی انجام می‌شود؟

پژوهشکده از سال 87 برای پر کردن یک خلأ به وجود آمد. این خلأ هم چیزی نبود جز کمک به سیاست‌گذاری در حوزه مسائل کلان کشور در حوزه علم و صنعت و تکنولوژی، پرورش دانشجو و البته تعریف و اجرای پروژه‌هایی که هر یک می‌تواند به پیشرفت کشور کمک کند. به ‌عبارتی پژوهشکده و بخش‌های مختلف آن چندان در مرحله کارهای پژوهشی متوقف نمی‌شوند و گاه تا اجرای پروژه‌هایی که ممکن است نهادها و وزارت‌خانه‌ها و سازمان‌های مختلف سفارش دهند، پیش می‌روند. بنیان‌گذاران این پژوهشکده با دغدغه حل و چاره‌جویی مسائل کلان کشور آن را راه‌اندازی کرده‌اند و فعالیت بخش‌های مختلف آن زیر پرچم چنین اصلی انجام می‌شود، اما بخش بزرگی از ذی‌نفعان و مخاطبان کارهای پژوهشکده در حوزه کسب‌وکارها تعریف می‌شوند.

کسب‌وکارهایی که شما یک صفت اجتماعی هم به آن‌ها اضافه کرده‌اید، در این گروه نوآوری و کسب‌وکارهای اجتماعی به ‌دنبال چه چیزی هستید؟

خب ما تلاش داریم رویکردهای اجتماعی را وارد حوزه کسب‌وکارها کنیم. دنبال ارائه راه‌حل‌های خلاقانه برای حل مسائل اجتماعی و کارآفرینی به شکل توامان هستیم. هدف ما این است که نوآوری‌ها و کارآفرینی را به سمتی ببریم که هم منفعت اقتصادی داشته باشد، هم مسائل اجتماعی را حل کند.

چه خلئی را احساس کردید که به موضوعی چون کارآفرینی، پیوستی اجتماعی را اضافه کردید؟

خب اگر جریان‌های توسعه را دنبال کنید، متوجه می‌شوید که از همان قرن هجدهم پارادیم‌های غالب آن اقتصادی بوده است. به عبارتی در این پارادایم‌ها همه به دنبال این بودند که ایده‌ها و پروژه‌هایی را اجرایی کنند که آورده اقتصادی بیشتری داشته باشد. یعنی هدف صرفا بر کسب سود اقتصادی بیشتر بنا می‌شد و به پیش می‌رفت، اما نتایج منفی اجتماعی و زیست‌محیطی چنین رویکرد‌هایی نشان داد که باید به دنبال پارادایم‌های جایگزین هم رفت. یعنی با وجود این‌که در این دو قرن ثروت زیادی تولید شد که می‌توان گفت از تمام تاریخ بشر هم بیشتر بوده، اما هم‌زمان فقر هم به‌شدت در جامعه جهانی توزیع و نهادینه شد. با دنیایی روبه‌رو شدیم که مشکلات و مسائل اجتماعی و محیط زیستی جدیدی را پیش ‌روی خود می‌دید که زاییده این رویکردهای صرفا اقتصادی و خودخواهانه بودند. در کسب‌وکارهای اجتماعی اما ضمن دنبال کردن توسعه و اهداف آن، تلاش می‌شود مسائل اجتماعی موجود حل شود و تبعات اجتماعی جدید هم ایجاد نشود.

خب شما در حوزه پژوهش ممکن است بتوانید مزایای این نوع نوآوری و کسب‌وکارها را تبیین کنید، اما برای نمونه در بازارهای خصوصی چگونه می‌توان به ‌دنبال کسب‌وکارهای اجتماعی بود؟

بخش خصوصی ظرفیت‌هایی دارد که می‌تواند در خدمت توسعه قرار گیرد، اما این ظرفیت‌ها بیشتر معطوف به تولید ثروت اقتصادی بوده است. ما تلاش داریم این توانمندی‌ها و ظرفیت‌های بخش خصوصی را به سمت حل مسائل اجتماعی هم هدایت کنیم. کارآفرینی اجتماعی شکلی از کارآفرینی است که در کنار تولید ثروت و حل مسائل اقتصادی، دغدغه حل مسائل اجتماعی را هم دارد.

شما این بخش خصوصی را چگونه شناسایی می‌کنید؛ کسانی که دنبال راه‌اندازی کسب‌وکار هستند، چگونه می‌توانند در این مسیر قرار گیرند؟

خب ما ابتدا به ساکن به دنبال افراد و نهادهایی هستیم که دغدغه اجتماعی‌شان بیشتر از دغدغه‌های اقتصادی‌شان هستند. مثلا کسب‌وکارهایی که راه‌اندازی شده‌اند تا صرفا در حوزه معلولان اشتغال‌زایی کنند، یا کسی که دوست دارد کسب‌وکاری راه بیندازد تا معضل آب یک روستا را حل کند، در زمره کسب‌وکارهای اجتماعی تعریف می‌شوند و می‌توانند از کمک‌های ما استفاده کنند. البته این بحث‌ها در ایران جدید است و تا گفتمان آن‌ در جامعه نهادینه نشود، نمی‌توان انتظار تغییر بزرگی را داشت. با این حال از یک سو ما تلاش می‌کنیم فعالان اقتصادی و صاحبان کسب‌وکارها را مجاب کنیم که دغدغه حل مسائل اجتماعی هم داشته باشند و از سوی دیگر نهادها و افرادی را که صرفا در پی کارهای عام‌المنفعه و خیریه هستند، به سمت تولید ثروت هدایت می‌کنیم.

ولی به نظر می‌رسد بنیان‌های فکری و نظری کسب‌وکارهای اجتماعی چندان در کشور معرفی نشده و شناخته‌شده نباشند.

خب ما از طریق همین گروه و با کمک دانشجویان علاقه‌مند تلاش داریم با ترجمه کتاب‌ها و مقالات این حوزه و به‌‌ویژه تولید منابعی که مبتنی بر راه‌کارهای بومی هستند، بنگاه‌های اجتماعی را به جامعه معرفی کنیم. در این راه البته همکاری نزدیکی را نیز با یک تشکل غیرانتفاعی به نام «انجمن حامیان فرهنگ قرض‌الحسنه و کارآفرینی اجتماعی» شروع کرده‌ایم تا بهتر بتوانیم به اهداف خود برسیم.

فرایند کار شما برای شروع یک کسب‌وکار اجتماعی به چه شکل است؟

خب ما مراحل مختلفی برای کمک به افراد به ‌منظور راه‌اندازی کسب‌وکار و کارآفرینی اجتماعی داریم. بعد از گفتمان‌سازی (یعنی تلاش برای ترویج این مفاهیم در کشور)، اولین مرحله بعدی، استعدادیابی است. ما سعی می‌کنیم در گوشه و کنار کشور و حتی در دورافتاده‌ترین نقاط آدم‌های مستعد راه‌اندازی کسب‌وکارهای اجتماعی را پیدا کنیم، آن‌ها را توانمند کنیم و از این طریق آن‌ها را وارد این حوزه کنیم. مرحله دیگر شبکه‌سازی یا همان به‌هم‌رسانی افراد است؛ این‌که بتوانیم کارآفرینان اجتماعی یا صاحبان ایده را به کسانی که توانایی کمک کردن آن‌ها را دارند وصل کنیم؛ کسانی مثل سرمایه‌گذارها و حتی نیروی کار مناسب آن کسب‌وکار. در بحث‌های مالی هم تلاش ما بر این است که از تامین‌کنندگانی استفاده کنیم که مبتنی بر نظام سیستم قرض‌الحسنه کار می‌کنند.

با توجه به نوپا بودن بحث کسب‌وکارهای اجتماعی و آشنا کردن جامعه دانشجویی به ویژه نخبگانی که معمولا بعد از فراغت از تحصیل، کسب‌وکار خودشان را راه می‌اندازند، چقدر در ارتباط با دانشگاه‌ها و دانشجویان موفق بوده‌اید؟

خب خود پژوهشکده زیرمجموعه دانشگاه شریف است، اعضای هیئت علمی دارد، از دانشجویان علاقه‌مند برای مشارکت در انجام طرح‌های پژوهشی خود کمک می‌گیرد و برای ارتباط بیشتر همایش‌ها و جشنواره‌هایی هم برگزار کرده یا می‌کند. حتی تلاش داریم با رایزنی در آینده رشته­های مرتبط با کارآفرینی اجتماعی را در دانشگاه راه‌اندازی کنیم.

نمونه‌های موفقی هم از این دست کارآفرینی‌ها و کسب‌وکارها دارید که به‌عنوان نمونه معرفی کنید؟

بله، به‌وفور. فقط باید آن‌ها را به جامعه بشناسانیم. از کارخانه محصولات بهداشتی که 93 درصد پرسنلش معلولین هستند گرفته تا بانکی که صرفا تسهیلات قرض‌الحسنه پرداخت می‌کند و سهام‌دارانش هیچ سودی از آن دریافت نمی‌کنند. از موسسه‌ای که برای ایجاد معیشت جایگزین برای مردمان روستایی جهت حفاظت محیط زیست فعالیت می‌کند، تا جوانانی که با حذف واسطه‌ها سعی در توانمندسازی کشاورزان سیستانی دارند.

چالش‌های کارآفرینی اجتماعی چیست؟

خب می‌توان گفت تمام چالش‌هایی را که می‌توان برای کارآفرینی به معنای عامش متصور بود، در این حوزه هم می‌توان انتظار آن را داشت؛ چالش‌هایی چون نیروی انسانی، تامین مالی و مهارت‌های راه‌اندازی کسب‌وکار، حتی قوانین و مقررات. چون این قوانین برای کسب‌وکارهای صرفا اقتصادی تعریف و تصویب شده‌اند. برای نمونه کسب‌وکار اجتماعی که سهام‌داران آن سودی را برای خود تعریف نمی‌کنند و صرفا اشتغال‌زایی برای یک طیف آسیب‌پذیر جامعه یا حل معضلی اجتماعی را هدف خود قرار داده‌اند، باید مشمول همان قوانین مالیاتی سایرین شود، که خب این مشکل بزرگی است.

آینده این نوع کسب‌وکارها را در زمانه‌ای که اقتصاد بیش از پیش حضور خود را در جنبه‌های مختلف زندگی تحمیل می‌کند، چطور می‌بینید؟

آینده به نظرم روشن است. سهم این نوع از کسب‌وکارها در دنیا خیلی بیش از این‌ها باید باشد. ما نمی‌خواهیم سایر اشکال بنگاه‌ها را حذف کنیم. ولی می‌خواهیم دایره کارآفرینی اجتماعی را گسترش دهیم. انسان موجودی صرفا اقتصادی نیست. نظریات کلاسیک اقتصادی، بر مبنای یک تعریف نادرست از انسان بنا شده‌اند که او را موجودی به دنبال حداکثر کردن منافع شخصی خود تعریف می‌کنند. اما واقعیت این است که انسان، موجودی است که وجه «دیگرخواهی» نیز دارد و در نظر گرفتن این بعد، منجر به ظهور نهادهایی خواهد شد که بنگاه‌های اجتماعی یکی از اشکال جدی آن‌هاست. برای حرکت ایران به سمت توسعه پایدار، ما نیازمند ترویج رویکردهای اجتماعی در دنیای مدیریت و کارآفرینی هستیم و فکر می‌کنم که دستمان بسته نیست. کافی است کمک کنیم که گل‌ها و سرآمدان این عرصه دیده شوند. من از همه علاقه‌مندان، به‌ویژه کسانی که دغدغه کمک به توسعه پایدار ایران به‌ویژه در شهرستان‌ها و روستاها دارند، دعوت می‌کنم که در این زمینه بیشتر مطالعه کنند. به وب‌سایت qhami.com سر بزنند و از مطالب آموزشی که در آن قرار داده‌ایم، استفاده کنند.

منبع: «ماهنامه سرآمد»


١٣:٤٨ - 1394/05/11    /    شماره : ٧٦٥٦    /    تعداد نمایش : ١٠٧٨



خروج




بنیاد نخبگان استانها
سامانه ثریا

پیوندها
تمامی حقوق متعلق به این سایت برای بنیاد ملی نخبگان محفوظ می باشد - نسخه قدیمی
آدرس: خيابان آزادي- بين خيابان نواب و رودكي- جنب كوچه طاهرنيا- پلاك 209 تلفن: 63478000 - 09601